MES mi MOM mu? Metal Üretiminde Hangisi Kullanılmalı?
Metal sektöründe üretim süreçleri; hammadde girişinden stok yönetimine, üretim operasyonlarından kalite kontrole, fason süreçlerden sevkiyata kadar birçok farklı operasyonun birlikte yönetilmesini gerektirir.
Bu süreçlerin dijitalleştirilmesi gündeme geldiğinde işletmelerin karşısına sıkça MES ve MOM kavramları çıkar.
Peki MES nedir? MOM nedir? MES ve MOM arasındaki fark nedir? Metal üretiminde hangi sistem tercih edilmelidir?
Kısaca ifade etmek gerekirse:
MES, üretimin sahada yürütülmesini, izlenmesini ve kontrol edilmesini sağlayan sistem yaklaşımıdır. MOM ise üretim operasyonlarının daha geniş bir kapsamda yönetilmesini ifade eden bir çerçevedir.
Ancak MES ve MOM birbirinin tamamen alternatifi değildir. Kapsamları büyük ölçüde örtüşebilir ve kullanılan yazılıma göre tanımlar değişebilir.
Metal sektöründe doğru çözümü seçerken asıl önemli olan, yazılımın üretim sahasındaki gerçek operasyonları ne kadar kapsamlı ve izlenebilir şekilde yönetebildiğidir.
MES Nedir?
MES (Manufacturing Execution System), Türkçesiyle Üretim Yürütme Sistemi, üretim süreçlerinin sahada yönetilmesini ve izlenmesini sağlayan yazılım sistemidir.
MES'in temel amacı, üretim planları ile sahada gerçekleşen üretim arasındaki bağlantıyı kurmaktır.
Bir MES sistemi ile örneğin:
Üretim emirleri takip edilebilir.
Üretimin hangi aşamada olduğu görülebilir.
Hammadde kullanımı izlenebilir.
Üretim miktarları kaydedilebilir.
Fireler takip edilebilir.
Kalite sonuçları üretimle ilişkilendirilebilir.
Operasyon performansı ölçülebilir.
Ürünlerin üretim geçmişi takip edilebilir.
Barkod üzerinden ürün izlenebilirliği sağlanabilir.
Üretimden sevkiyata kadar veri bütünlüğü oluşturulabilir.
Özellikle üretim sahasından gerçek zamanlı veya operasyon bazlı veri toplamak isteyen işletmeler için MES önemli bir altyapıdır.
MOM Nedir?
MOM (Manufacturing Operations Management), Türkçesiyle Üretim Operasyon Yönetimi, üretim operasyonlarının daha geniş bir perspektiften yönetilmesini ifade eder.
MOM yaklaşımı yalnızca üretimin gerçekleştirilmesine değil, üretim operasyonlarının farklı boyutlarının birlikte yönetilmesine odaklanabilir.
Bunlar arasında;
Üretim yönetimi
Kalite yönetimi
Stok ve malzeme operasyonları
Bakım operasyonları
Üretim performansı
İş gücü yönetimi
Dokümantasyon
Üretim verilerinin analizi
Operasyonel izlenebilirlik
gibi alanlar bulunabilir.
Burada önemli bir nokta vardır:
MOM ve MES kavramları sektörde her zaman aynı şekilde kullanılmaz. Bazı yazılım sağlayıcıları MES'i MOM'un bir parçası olarak konumlandırırken bazıları bu iki kavramı daha yakın anlamlarda kullanabilir.
Bu nedenle yalnızca yazılımın üzerinde "MES" veya "MOM" yazmasına bakarak seçim yapmak doğru değildir.
MES ve MOM Arasındaki Fark Nedir?
En basit şekilde şöyle düşünebiliriz:
MES → Üretimin nasıl gerçekleştirildiğini ve sahada ne olduğunu yönetmeye odaklanır.
MOM → Üretim operasyonlarını daha geniş bir kapsamda ele alan yönetim yaklaşımıdır.
Şöyle bir örnek üzerinden düşünelim.
Bir metal fabrikasında üretim emri oluşturuldu.
Hammadde depodan çıkarıldı.
Üretim gerçekleştirildi.
Ürün kalite testlerinden geçti.
Üretim sonucunda belirli miktarda fire oluştu.
Ürün barkodlandı ve depoya alındı.
Daha sonra sevkiyata gönderildi.
Bu sürecin:
Hangi hammadde kullanıldı?Hangi üretim operasyonlarından geçti?Ne kadar üretildi?Ne kadar fire oluştu?Kalite sonucu neydi?Ürün nerede?Hangi müşteriye sevk edildi?
gibi sorularını cevaplayabilmek MES yaklaşımının temel kullanım alanlarından biridir.
MOM yaklaşımı ise bunun yanında üretim operasyonlarının daha geniş yönetim ve koordinasyon boyutlarını kapsayabilir.
MES ve MOM Farkı Tablosu
Özellik | MES | MOM |
Üretim takibi | ✓ | ✓ |
Üretim emirleri | ✓ | ✓ |
Üretim operasyonları | ✓ | ✓ |
Üretim sahası takibi | ✓ | ✓ |
Üretim performansı | ✓ | ✓ |
Kalite yönetimi | ✓ | ✓ |
Malzeme operasyonları | ✓ | ✓ |
İzlenebilirlik | ✓ | ✓ |
Operasyon yönetimi | ✓ | ✓ |
Bakım yönetimi | Yazılıma göre | Daha geniş kapsamda ele alınabilir |
İş gücü yönetimi | Yazılıma göre | Daha geniş kapsamda ele alınabilir |
Kapsam | Üretim yürütme odaklı | Üretim operasyonlarının daha geniş yönetimi |
Not: MES ve MOM'un kapsamları kullanılan yazılım mimarisine göre değişebilir. Bu nedenle bu tablo kavramsal bir karşılaştırmadır.
MES mi MOM mu?
Bu sorunun tek bir cevabı yoktur.
Çünkü doğru seçim, işletmenin:
üretim yapısına,
operasyon çeşitliliğine,
fabrika büyüklüğüne,
mevcut ERP sistemine,
kalite süreçlerine,
stok yapısına,
fason operasyonlarına,
izlenebilirlik ihtiyacına
göre değişir.
Ancak metal sektöründe özellikle üretimin sahada ölçülebilir, izlenebilir ve kontrol edilebilir hale getirilmesi gerekiyorsa MES yaklaşımı önemli bir başlangıç noktasıdır.
Daha kapsamlı bir üretim operasyon yönetimi ihtiyacı bulunan işletmelerde ise MOM yaklaşımı değerlendirilebilir.
Metal Sektöründe MES Neden Önemlidir?
Metal üretiminde standart bir üretim sürecinden söz etmek her zaman mümkün değildir.
Aynı işletmede;
Hammadde kabulü
Depolama
Kesim
Haddeleme
Şekillendirme
Kaynak
Isıl işlem
Yüzey işlemleri
Kalite kontrol
Fason operasyon
Paketleme
Sevkiyat
gibi farklı süreçler bulunabilir.
Üstelik metal sektöründe ürünlerin ağırlık, ölçü, kalite, parti, lokasyon ve operasyon geçmişi gibi bilgileri de önemlidir.
Bu nedenle yalnızca "ne kadar üretildi?" sorusunun cevaplanması yeterli değildir.
Şu soruların da cevaplanabilmesi gerekir:
Hangi hammaddeden üretildi?
Hangi operasyonlardan geçti?
Hangi kalite testlerinden geçti?
Ne kadar fire oluştu?
Hangi depoda bulunuyor?
Fasona gönderildi mi?
Gerçek üretim maliyeti nedir?
İşte MES tabanlı üretim yönetiminin metal sektöründeki önemli avantajlarından biri bu operasyonel görünürlüğü sağlamaktır.
Metal Sektöründe MOM Kullanılır mı?
Evet, MOM yaklaşımı metal sektöründeki üretim operasyonlarının daha geniş bir çerçevede ele alınması için kullanılabilir.
Özellikle büyük ve karmaşık üretim organizasyonlarında;
üretim,
kalite,
bakım,
malzeme,
performans,
operasyonel veri
gibi farklı alanların birlikte yönetilmesi önemli hale gelir.
Ancak her metal firmasının mutlaka kapsamlı bir MOM platformuna ihtiyacı olduğu söylenemez.
Örneğin temel ihtiyacı;
stok + üretim + kalite + fason + barkod + izlenebilirlik
olan bir metal üreticisi için öncelikle güçlü bir MES tabanlı üretim yönetim sistemi daha doğru bir başlangıç olabilir.
MES, MOM ve ERP Arasındaki Fark Nedir?
MES/MOM ile ERP'yi de birbirinden ayırmak gerekir.
Basitleştirirsek:
ERP
İşletmenin finansal ve kurumsal süreçlerine odaklanır.
Örneğin:
Muhasebe
Finans
Satın alma
Satış
Cari hesap
Kurumsal kaynak planlama
MES
Üretimin sahada nasıl gerçekleştiğine odaklanır.
Örneğin:
Üretim emirleri
Operasyonlar
Üretim gerçekleşmeleri
Fire
Kalite
İzlenebilirlik
MOM
Üretim operasyonlarını daha geniş bir yönetim çerçevesinde ele alır.
Bu nedenle:
ERP → İşletme yönetimi
MES → Üretimin yürütülmesi
MOM → Üretim operasyonlarının daha geniş yönetimi
şeklinde genel bir ayrım yapılabilir.
Ancak bunların birbirinden tamamen bağımsız sistemler olduğu düşünülmemelidir.
MES ve ERP Birlikte Kullanılabilir mi?
Evet.
Hatta üretim yapan birçok işletmede ERP ve MES'in birlikte çalışması önemli avantajlar sağlayabilir.
Örneğin ERP'de oluşturulan bir sipariş veya üretim ihtiyacı üretim tarafına aktarılabilir.
MES tarafında üretim gerçekleştirildikçe gerçekleşen üretim, stok, kalite veya diğer operasyonel bilgiler ERP'ye aktarılabilir.
Böylece:
ERP → Planlama ve kurumsal süreçler
MES → Üretimin sahadaki gerçekleşmesi
şeklinde birbirini tamamlayan bir yapı oluşturulabilir.
Metal sektöründe kullanılan üretim yazılımının mevcut ERP altyapısıyla entegrasyon kabiliyetinin değerlendirilmesi bu nedenle önemlidir.
Metal Üretiminde MES Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli?
Bir metal firması MES veya üretim yönetim sistemi seçerken yalnızca yazılımın teknik özelliklerine bakmamalıdır.
Özellikle aşağıdaki kriterler değerlendirilmelidir.
1. Metal sektörüne uygun mu?
Genel amaçlı bir üretim yazılımı ile metal sektörünün özel ihtiyaçlarını karşılamak aynı şey değildir.
Yazılımın metal sektöründeki üretim modellerini ve operasyonlarını anlayabilmesi önemlidir.
2. Stok yönetimi yapabiliyor mu?
Hammadde, yarı mamul ve nihai ürünlerin;
depo,
lokasyon,
miktar,
yaşlanma,
hareket
bilgilerinin takip edilebilmesi gerekir.
3. Üretim izlenebilirliği var mı?
Ürünün hangi hammaddeden üretildiği ve hangi operasyonlardan geçtiği geriye dönük olarak görülebilmelidir.
4. Fason süreçleri yönetilebiliyor mu?
Metal sektöründe dış fason ve müşteri malı üzerine yapılan işlemler önemli operasyonlardır.
Bu süreçlerin ayrı olarak takip edilebilmesi gerekir.
5. Kalite ve test süreçleri üretimle ilişkilendirilebiliyor mu?
Kimyasal ve mekanik test sonuçlarının ürünle ilişkilendirilmesi, kalite geçmişinin oluşturulması açısından önemlidir.
6. Barkod ve ürün kimliği desteği var mı?
Metal ürünlerinin üretimden depoya ve sevkiyata kadar takip edilebilmesi için barkod ve ürün kimliği önemli araçlardır.
7. ERP ile entegre olabiliyor mu?
Üretim sisteminin işletmenin mevcut ERP ve muhasebe altyapısıyla birlikte çalışabilmesi operasyonel veri bütünlüğü sağlar.
MOS: Metal Sektörüne Özel MES Tabanlı Üretim Yönetim Sistemi
MOS (Metal Otomasyon Sistemi), metal sektörüne özel geliştirilmiş ve MES mantığıyla çalışan bir üretim ve stok yönetim sistemidir. MOS, klasik anlamda bir ERP olarak konumlandırılmak yerine üretim ve operasyon süreçlerine odaklanır. MosDX
MOS ile metal sektöründeki işletmelerde;
Stok yönetimi
Üretim yönetimi
Fason yönetimi
Kalite ve test süreçleri
Barkodlu ürün takibi
Ürün izlenebilirliği
Stok yaşlandırma
Maliyet takibi
Raporlama
gibi süreçler tek bir sistem üzerinden yönetilebilir. MosDX
Örneğin MOS'ta ürünler tekil barkodlarla tanımlanarak üretimden sevkiyata kadar izlenebilir. Fason operasyonlarında gönderilen ürünler barkodla takip edilebilir ve fason maliyetleri ürünlerle ilişkilendirilebilir. Stok tarafında ise depo, lokasyon ve stok yaşlanması gibi bilgiler takip edilebilir. MosDx
Bu nedenle metal sektöründe "MES mi MOM mu?" sorusunu değerlendirirken yalnızca kavramlara değil, seçilecek sistemin işletmenin gerçek operasyonlarını ne ölçüde karşılayabildiğine bakmak gerekir.
MES mi MOM mu? Metal Firmaları İçin Sonuç
MES ve MOM birbirinin doğrudan alternatifi olarak değerlendirilmemelidir.
MES, üretim süreçlerinin sahada yürütülmesi, izlenmesi ve kontrol edilmesi açısından güçlü bir yaklaşım sunarken; MOM, üretim operasyonlarını daha geniş bir yönetim perspektifinde ele alabilir.
Metal sektöründe yazılım seçerken asıl soru:
"MES mi MOM mu?"
olmanın yanında,
"Seçtiğim sistem metal üretim süreçlerimin tamamını ne kadar doğru ve izlenebilir şekilde yönetebiliyor?"
olmalıdır.
Özellikle stok, üretim, kalite, fason, barkod, maliyet ve izlenebilirlik gibi süreçleri bir arada yönetmek isteyen metal firmaları için metal sektörüne özel MES tabanlı bir üretim yönetim sistemi önemli bir çözüm olabilir.
MOS, metal sektörünün ihtiyaçları doğrultusunda geliştirilmiş MES tabanlı yapısıyla üretimden sevkiyata kadar operasyonların izlenebilir şekilde yönetilmesine odaklanır. MosDX
Metal üretim süreçlerinizi dijitalleştirmek ve MOS'un işletmenize nasıl uyum sağlayabileceğini görmek için bizimle iletişime geçin.
MOSDX – Metal Sektörüne Özel Üretim Yönetim Sistemi
Yorumlar